മനസ്സിനെ ശക്തമാക്കാം: ദൈനംദിന ശീലങ്ങളിൽ നിന്ന് മാനസിക കരുത്തിലേക്ക്

 

ജീവിതത്തിലെ ബുദ്ധിമുട്ടുകളെ ഒഴിവാക്കുന്നതല്ല മാനസിക കരുത്ത്. അവയെ നേരിടുമ്പോഴും വ്യക്തമായി ചിന്തിക്കാനും ശരിയായ തീരുമാനങ്ങൾ എടുക്കാനും മുന്നോട്ട് പോകാനും കഴിയുന്നതാണ് യഥാർത്ഥ മാനസിക ശക്തി.

ഇന്നത്തെ ജീവിതത്തിൽ മനുഷ്യൻ നേരിടുന്ന ഏറ്റവും വലിയ വെല്ലുവിളികളിലൊന്ന് പുറംലോകത്തെ പ്രശ്നങ്ങളേക്കാൾ സ്വന്തം മനസ്സിനെ നിയന്ത്രിക്കുക എന്നതാണ്. ജോലിയുടെ സമ്മർദ്ദം, സാമ്പത്തിക ആശങ്കകൾ, കുടുംബബന്ധങ്ങളിലെ പ്രശ്നങ്ങൾ, പരാജയങ്ങൾ, ഭാവിയെക്കുറിച്ചുള്ള അനിശ്ചിതത്വം, സാമൂഹികമാധ്യമങ്ങളുടെ നിരന്തരമായ ഇടപെടൽ എന്നിവയ്ക്കിടയിൽ മനസ്സിനെ സ്ഥിരതയോടെ നിലനിർത്തുക എളുപ്പമല്ല.

അത്തരമൊരു സാഹചര്യത്തിൽ “എങ്ങനെ കൂടുതൽ മാനസികമായി ശക്തനായ വ്യക്തിയാകാം?” എന്ന ചോദ്യം ഏറെ പ്രസക്തമാണ്.

രാജ് ഷമാനിയുടെ ‘ഫിഗറിങ് ഔട്ട്’ എന്ന സംവാദപരിപാടിയിൽ പങ്കെടുത്ത നാഡീശാസ്ത്രജ്ഞനായ ഡോ. ആൻഡ്രൂ ഹ്യൂബർമാൻ ഈ വിഷയത്തെ വിവിധ കോണുകളിൽ നിന്ന് പരിശോധിക്കുന്നു. ഉറക്കം, പ്രകാശം, വ്യായാമം, സമ്മർദ്ദം, ഏകാഗ്രത, ധൈര്യം, പരാജയം, പഠനം, സാങ്കേതികവിദ്യ, ബന്ധങ്ങൾ തുടങ്ങി ജീവിതത്തിന്റെ പല മേഖലകളും നമ്മുടെ മാനസിക ശേഷിയെ എങ്ങനെ സ്വാധീനിക്കുന്നു എന്നതാണ് ദീർഘസംഭാഷണത്തിന്റെ പ്രധാന വിഷയം.

മാനസിക ശക്തി എന്നത് എന്താണ്?

മാനസികമായി ശക്തനായ ഒരാൾക്ക് ഒരിക്കലും ഭയം ഉണ്ടാകില്ല, സമ്മർദ്ദം അനുഭവപ്പെടില്ല, ദുഃഖിക്കില്ല എന്ന ധാരണ തെറ്റാണ്.ഭയവും സമ്മർദ്ദവും ദുഃഖവും ഉണ്ടായാലും അവയ്ക്കിടയിൽ സ്വയം നിയന്ത്രിച്ച് പ്രവർത്തിക്കാൻ കഴിയുന്നതാണ് യഥാർത്ഥ മാനസിക കരുത്ത്.

ഒരു പ്രധാനപ്പെട്ട ജോലി മുന്നിലുണ്ട്. പരാജയപ്പെടുമോ എന്ന ഭയം ഉണ്ടാകാം. ഒരു നിർണായക തീരുമാനം എടുക്കേണ്ടതുണ്ട്. തെറ്റിപ്പോകുമോ എന്ന ആശങ്ക ഉണ്ടാകാം. ജീവിതത്തിൽ അപ്രതീക്ഷിതമായ ഒരു തിരിച്ചടി സംഭവിക്കാം. ഇത്തരം സാഹചര്യങ്ങളിൽ വികാരങ്ങളുടെ സ്വാധീനത്തിൽ പൂർണമായി തകർന്നുപോകാതെ, അവയെ തിരിച്ചറിഞ്ഞുകൊണ്ട് അടുത്ത ശരിയായ നടപടി സ്വീകരിക്കാൻ കഴിയുന്നതാണ് യഥാർത്ഥ ശക്തി.

മാനസിക കരുത്ത് ഒരുദിവസം കൊണ്ട് ലഭിക്കുന്ന ഒന്നല്ല. അത് ശീലങ്ങളിലൂടെയും പരിശീലനത്തിലൂടെയും ക്രമേണ വികസിപ്പിക്കാവുന്ന ഒരു ശേഷിയാണ്.

ഒരു ദിവസത്തിന്റെ തുടക്കം

ഒരു ദിവസത്തിന്റെ തുടക്കം നമ്മുടെ ശരീരത്തിന്റെയും മനസ്സിന്റെയും പ്രവർത്തനത്തെ സ്വാധീനിക്കുന്നു.

രാവിലെ പ്രകൃതിദത്തമായ വെളിച്ചം ലഭിക്കുന്നത് ശരീരത്തിന്റെ ജൈവഘടികാരം ക്രമപ്പെടുത്തുന്നതിൽ പ്രധാന പങ്കുവഹിക്കുന്നു. പകൽ സമയത്ത് ഉണർവും ജാഗ്രതയും നിലനിർത്താനും രാത്രിയിൽ സ്വാഭാവികമായി ഉറക്കത്തിലേക്ക് കടക്കാനും ഇത് സഹായകമാകാം.

അതിനാൽ രാവിലെ ഉണർന്ന ഉടൻ മൊബൈൽ ഫോണിലേക്ക് നോക്കുന്നതിനു പകരം പുറത്തേക്കിറങ്ങി പ്രകൃതിദത്തമായ വെളിച്ചം സ്വീകരിക്കുന്നത് ലളിതമായെങ്കിലും പ്രയോജനകരമായ ഒരു ശീലമാകാം.

ഇവിടെ ലക്ഷ്യം എല്ലാവരും ഒരേ രീതിയിലുള്ള പ്രഭാതചര്യ പിന്തുടരണമെന്നല്ല. നമ്മുടെ ശരീരത്തിന്റെ സ്വാഭാവിക പ്രവർത്തനക്രമവുമായി പൊരുത്തപ്പെടുന്ന ജീവിതശൈലി രൂപപ്പെടുത്തുക എന്നതാണ് പ്രധാനപ്പെട്ടത്.

ഉറക്കം: മാനസിക ശേഷിയുടെ അടിത്തറ

മാനസിക കരുത്തിനെക്കുറിച്ച് സംസാരിക്കുമ്പോൾ ഉറക്കത്തെ അവഗണിക്കാനാവില്ല.ഉറക്കം കുറയുമ്പോൾ ശ്രദ്ധ, ഓർമ്മ, തീരുമാനമെടുക്കാനുള്ള കഴിവ്, വികാരങ്ങളെ നിയന്ത്രിക്കാനുള്ള ശേഷി എന്നിവയെല്ലാം ബാധിക്കാം. എന്നിട്ടും പലരും ഉറക്കത്തെ ഒരു ആഡംബരമായി കാണുന്നു. “കൂടുതൽ ജോലി ചെയ്യാൻ കുറച്ച് ഉറങ്ങിയാൽ മതി” എന്ന സമീപനം ദീർഘകാലത്ത് തിരിച്ചടിയാകാം.

നല്ല ഉറക്കം ഉൽപാദനക്ഷമതയുടെ ശത്രുവല്ല. പലപ്പോഴും അത് ഉൽപാദനക്ഷമതയുടെ അടിത്തറയാണ്. അതിനാൽ മാനസികമായി കൂടുതൽ ശക്തനാകാനുള്ള ശ്രമം കൂടുതൽ കാര്യങ്ങൾ ചെയ്യുന്നതിൽ നിന്നല്ല, ആവശ്യമായ വിശ്രമം ഉറപ്പാക്കുന്നതിൽ നിന്നാകാം ആരംഭിക്കേണ്ടത്.

സമ്മർദ്ദത്തെ പൂർണമായി ഒഴിവാക്കേണ്ടതില്ല

ജീവിതത്തിൽ സമ്മർദ്ദം പൂർണമായി ഇല്ലാതാക്കുക സാധ്യമല്ല. അതുമാത്രമല്ല, എല്ലാ സമ്മർദ്ദവും ദോഷകരമാണെന്നും പറയാനാവില്ല.

ഒരു പരീക്ഷയ്ക്ക് തയ്യാറെടുക്കുമ്പോൾ ഉണ്ടാകുന്ന സമ്മർദ്ദം കൂടുതൽ ശ്രദ്ധയോടെ പഠിക്കാൻ നമ്മെ പ്രേരിപ്പിച്ചേക്കാം. ഒരു പ്രധാനപ്പെട്ട പ്രസംഗത്തിന് മുമ്പുള്ള ഉത്കണ്ഠ കൂടുതൽ നന്നായി തയ്യാറെടുക്കാൻ നമ്മെ സഹായിച്ചേക്കാം.

പ്രശ്നം സമ്മർദ്ദം ഉണ്ടാകുന്നതല്ല. അതിനോട് നാം എങ്ങനെ പ്രതികരിക്കുന്നു എന്നതാണ്. സമ്മർദ്ദം അനുഭവപ്പെടുമ്പോൾ ഉടൻ പ്രതികരിക്കുന്നതിനുപകരം കുറച്ചുനേരം നിർത്തി ചിന്തിക്കുകയും ശരീരത്തെയും മനസ്സിനെയും ശാന്തമാക്കുകയും പിന്നീട് തീരുമാനമെടുക്കുകയും ചെയ്യാനുള്ള കഴിവ് പരിശീലിക്കാവുന്നതാണ്.

ധൈര്യം പരിശീലിക്കാമോ?

ധൈര്യം ഒരു വ്യക്തിയുടെ സ്വഭാവഗുണം മാത്രമാണെന്നാണ് സാധാരണ ധാരണ. ചിലർ സ്വാഭാവികമായി ധൈര്യശാലികളും മറ്റുചിലർ ഭയമുള്ളവരുമാണെന്ന് നമ്മൾ പറയാറുണ്ട്.

എന്നാൽ ധൈര്യത്തെ മറ്റൊരു രീതിയിൽ കാണാം.

ഭയമില്ലാത്ത അവസ്ഥയല്ല ധൈര്യം. ഭയമുണ്ടെങ്കിലും ആവശ്യമായ നടപടി സ്വീകരിക്കാനുള്ള കഴിവാണ് ധൈര്യം.

ചെറിയ ചെറിയ അസൗകര്യങ്ങളെ ബോധപൂർവം നേരിടുന്നത് ഈ കഴിവ് വളർത്താൻ സഹായിക്കും. ബുദ്ധിമുട്ടുള്ള ഒരു സംഭാഷണം ഒഴിവാക്കാതെ നടത്തുക, നീട്ടിവെച്ചിരുന്ന ഒരു ജോലി ആരംഭിക്കുക, തെറ്റിയെന്ന് തോന്നുമ്പോൾ അത് സമ്മതിക്കുക, പരാജയപ്പെടാനുള്ള സാധ്യതയുണ്ടെങ്കിലും ആവശ്യമായ ശ്രമം നടത്തുക തുടങ്ങിയവ മാനസിക കരുത്ത് വളർത്താനുള്ള ചെറിയ പരിശീലനങ്ങളാകാം.

എന്നാൽ അനാവശ്യമായ അപകടസാഹചര്യങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നതല്ല ഇതിന്റെ ഉദ്ദേശ്യം. സുരക്ഷിതമായ പരിധിക്കുള്ളിൽ അസൗകര്യങ്ങളെ നേരിടാനുള്ള ശേഷി വർധിപ്പിക്കുകയാണ് ലക്ഷ്യം.

പരാജയത്തെ എങ്ങനെ കാണുന്നു എന്നത് പ്രധാനമാണ്

പരാജയത്തെ പലപ്പോഴും നാം നമ്മുടെ വ്യക്തിത്വവുമായി ബന്ധിപ്പിക്കുന്നു.

“ഞാൻ പരാജയപ്പെട്ടു” എന്ന ചിന്തയിൽ നിന്ന് “ഞാൻ പരാജിതനാണ്” എന്ന ചിന്തയിലേക്ക് മാറുന്ന നിമിഷത്തിലാണ് പ്രശ്നം ആരംഭിക്കുന്നത്.

ഒരു പരാജയത്തെ ഒരു സംഭവമായി കാണുകയും അതിൽ നിന്ന് എന്താണ് പഠിക്കാനാകുന്നത് എന്ന് അന്വേഷിക്കുകയും ചെയ്യുമ്പോൾ അതേ അനുഭവം വളർച്ചയുടെ ഭാഗമാകാം.

ജീവിതത്തിലെ ഓരോ പരാജയവും നമ്മെ ശക്തരാക്കണമെന്നില്ല. ചില അനുഭവങ്ങൾ നമ്മെ കൂടുതൽ തളർത്തുകയും ചെയ്യും. എന്നാൽ അവയെക്കുറിച്ച് ചിന്തിക്കുകയും അതിൽ നിന്ന് പഠിക്കുകയും വീണ്ടും പ്രവർത്തിക്കുകയും ചെയ്യാനുള്ള കഴിവാണ് പ്രതിസന്ധികളെ അതിജീവിക്കാനുള്ള കരുത്ത്.

ശ്രദ്ധയ്ക്ക് മേലുള്ള ഇന്നത്തെ ആക്രമണം

ഇന്ന് മനുഷ്യന്റെ ശ്രദ്ധയ്ക്ക് ഏറ്റവും വലിയ മത്സരം മറ്റൊരു മനുഷ്യനോടല്ല, ഉപകരണങ്ങളോടും സാമൂഹികമാധ്യമങ്ങളോടുമാണ്.

ഒരു അറിയിപ്പ്, ഒരു സന്ദേശം, ഒരു ചെറുവീഡിയോ, ഒരു പുതിയ വാർത്ത. ഓരോന്നും നമ്മുടെ ശ്രദ്ധയെ ചെറിയൊരു ഭാഗമെങ്കിലും മാറ്റുന്നു.

ഇതിന്റെ ഫലമായി ഒരേസമയം പല കാര്യങ്ങളും ചെയ്യുന്നതാണ് കാര്യക്ഷമത എന്ന് നാം തെറ്റിദ്ധരിക്കുന്നു.

എന്നാൽ ഒരേസമയം പല കാര്യങ്ങളും ചെയ്യുന്നു എന്ന് തോന്നുമ്പോഴും യഥാർഥത്തിൽ നാം പല ജോലികൾക്കിടയിൽ നിരന്തരം മാറിക്കൊണ്ടിരിക്കുകയാണ്. ഓരോ തവണയും ശ്രദ്ധ വീണ്ടും കേന്ദ്രീകരിക്കേണ്ടിവരുന്നു.

അതിനാൽ ദിവസത്തിൽ ചില സമയങ്ങൾ അറിയിപ്പുകളില്ലാതെ, മൊബൈൽ ഫോൺ മാറ്റിവെച്ച്, ഒരു കാര്യത്തിൽ മാത്രം ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിക്കാൻ മാറ്റിവയ്ക്കുന്നത് കൂടുതൽ ഫലപ്രദമായിരിക്കാം.

അറിവ് ശേഖരിക്കുന്നത് മാത്രം പോരാ

പുസ്തകങ്ങൾ വായിക്കുന്നു. പ്രഭാഷണങ്ങൾ കേൾക്കുന്നു. ദൃശ്യശ്രാവ്യ പരിപാടികൾ കാണുന്നു. ദിവസവും പുതിയ കാര്യങ്ങൾ പഠിക്കുന്നു.

പക്ഷേ ഒരു ചോദ്യം ചോദിക്കണം:

“ഞാൻ പഠിച്ച കാര്യങ്ങൾ കൊണ്ട് എന്താണ് ചെയ്യുന്നത്?” അറിവ് നിരന്തരം ശേഖരിക്കുന്ന ഒരാൾക്ക് അതിലൂടെ യാതൊരു മാറ്റവും സംഭവിക്കുന്നില്ലെങ്കിൽ അറിവിന്റെ അളവ് മാത്രം ജീവിതത്തെ മെച്ചപ്പെടുത്തണമെന്നില്ല.

ഒരു നല്ല ആശയം വായിച്ചാൽ അത് ഒരു പ്രവർത്തിയായി മാറ്റുക. ഒരു കഴിവ് പഠിച്ചാൽ അത് ഉപയോഗിക്കുക. ഒരു പ്രശ്നത്തെക്കുറിച്ച് മനസ്സിലാക്കിയാൽ അതിന് പരിഹാരം പരീക്ഷിക്കുക.

അറിവ് ശേഖരിക്കുന്ന ഒരാളായി മാത്രം തുടരുന്നതിനേക്കാൾ, അറിവ് ഉപയോഗിച്ച് എന്തെങ്കിലും സൃഷ്ടിക്കുന്ന വ്യക്തിയാകുക എന്നതാണ് പ്രധാനപ്പെട്ടത്.

എല്ലാം നമ്മുടെ നിയന്ത്രണത്തിലല്ല

മാനസിക കരുത്തിനെക്കുറിച്ച് സംസാരിക്കുമ്പോൾ പലപ്പോഴും “നിങ്ങളുടെ ജീവിതം പൂർണമായും നിങ്ങളുടെ നിയന്ത്രണത്തിലാണ്” എന്ന ലളിതമായ ആശയം കേൾക്കാം.

എന്നാൽ അത് പൂർണമായി ശരിയല്ല.

മറ്റുള്ളവരുടെ തീരുമാനങ്ങൾ, രോഗം, മരണം, സാമ്പത്തിക സാഹചര്യങ്ങൾ, പ്രകൃതിദുരന്തങ്ങൾ, അപ്രതീക്ഷിത സംഭവങ്ങൾ എന്നിവയെല്ലാം നമ്മുടെ നിയന്ത്രണത്തിന് പുറത്താണ്.

അതിനാൽ മാനസിക ശക്തി എന്നത് എല്ലാം നിയന്ത്രിക്കാൻ കഴിയുമെന്ന് വിശ്വസിക്കുന്നതല്ല.

എനിക്ക് നിയന്ത്രിക്കാനാകുന്നത് എന്താണ്?

എനിക്ക് നിയന്ത്രിക്കാനാകാത്തത് എന്താണ്?

എന്ന് തിരിച്ചറിയുകയും ആദ്യത്തേതിൽ കഴിയുന്നത്ര പ്രവർത്തിക്കുകയും രണ്ടാമത്തേതിനെ അംഗീകരിക്കാൻ പഠിക്കുകയും ചെയ്യുന്നതാണ് കൂടുതൽ പ്രായോഗികമായ സമീപനം.

ദുഃഖവും ദൗർബല്യവും ഒന്നല്ല

മാനസികമായി ശക്തനായിരിക്കണം എന്ന പേരിൽ സ്വന്തം വികാരങ്ങളെ അടിച്ചമർത്തേണ്ടതില്ല.

നഷ്ടം സംഭവിക്കുമ്പോൾ ദുഃഖം തോന്നും. പരാജയപ്പെടുമ്പോൾ നിരാശയുണ്ടാകും. പ്രിയപ്പെട്ട ഒരാളെ നഷ്ടപ്പെടുമ്പോൾ വേദനിക്കും.

ഇവയെല്ലാം മനുഷ്യാനുഭവത്തിന്റെ ഭാഗമാണ്.

വികാരങ്ങൾ ഇല്ലാതാക്കുന്നതല്ല മാനസിക ശക്തി. വികാരങ്ങളെ തിരിച്ചറിയുകയും അവ നമ്മെ പൂർണമായി നിയന്ത്രിക്കാതിരിക്കാൻ പഠിക്കുകയും ചെയ്യുന്നതാണ്.

ചില സന്ദർഭങ്ങളിൽ “എനിക്ക് ബുദ്ധിമുട്ടുണ്ട്” എന്ന് സമ്മതിക്കുന്നതുതന്നെ വലിയ മാനസിക പക്വതയാണ്.

വലിയ മാറ്റങ്ങൾക്ക് പിന്നിൽ ചെറിയ ശീലങ്ങൾ

മാനസികമായി ശക്തനായ വ്യക്തിയാകാൻ ഒരു വലിയ പ്രചോദനപ്രഭാഷണം ആവശ്യമില്ല.

ചെറിയ ശീലങ്ങളാണ് പലപ്പോഴും വലിയ മാറ്റങ്ങൾക്ക് അടിത്തറയാകുന്നത്.

നല്ല ഉറക്കം. രാവിലെ പ്രകൃതിദത്തമായ വെളിച്ചം. സ്ഥിരമായ വ്യായാമം. ശരിയായ ഭക്ഷണക്രമം. മൊബൈൽ ഫോൺ ഉപയോഗത്തിൽ നിയന്ത്രണം. ശ്രദ്ധയോടെ ജോലി ചെയ്യാനുള്ള സമയം. ബുദ്ധിമുട്ടുള്ള കാര്യങ്ങൾ നിരന്തരം മാറ്റിവയ്ക്കാതിരിക്കുക. പഠിച്ച കാര്യങ്ങൾ പ്രയോഗിക്കുക. തെറ്റുകളിൽ നിന്ന് പഠിക്കുക.

ഇവ ഓരോന്നും ഒറ്റയ്ക്ക് നോക്കുമ്പോൾ വളരെ സാധാരണ കാര്യങ്ങളാണ്. എന്നാൽ അവ സ്ഥിരമായി പാലിക്കുമ്പോൾ ശരീരത്തിന്റെയും മനസ്സിന്റെയും പ്രവർത്തനശേഷിയിൽ ഗണ്യമായ മാറ്റമുണ്ടാകാം.

മാനസികമായി ശക്തനായ വ്യക്തി എങ്ങനെയായിരിക്കും?

“മാനസികമായി അപകടകാരിയായ വ്യക്തി” എന്ന പ്രയോഗം കേൾക്കുമ്പോൾ ആക്രമണോത്സുകനായ ഒരാളെയാണ് ചിലർ സങ്കൽപ്പിക്കുക.

എന്നാൽ ഇവിടെ ഉദ്ദേശിക്കുന്നത് അതല്ല.

സാഹചര്യങ്ങൾ പ്രതികൂലമായാലും സ്വയം നിയന്ത്രണം നഷ്ടപ്പെടാത്ത വ്യക്തി.

ഭയമുണ്ടെങ്കിലും ആവശ്യമായ നടപടി സ്വീകരിക്കുന്ന വ്യക്തി.

പരാജയപ്പെട്ടാൽ വീണ്ടും പഠിച്ച് ശ്രമിക്കുന്ന വ്യക്തി.

സമ്മർദ്ദത്തിനിടയിലും വ്യക്തമായി ചിന്തിക്കുന്ന വ്യക്തി.

മറ്റുള്ളവരെ നിയന്ത്രിക്കുന്നതിനേക്കാൾ ആദ്യം സ്വയം നിയന്ത്രിക്കാൻ പഠിച്ച വ്യക്തി.

അത്തരമൊരു വ്യക്തിയെ രൂപപ്പെടുത്തുന്നത് ഒരു ദിവസംകൊണ്ടോ ഒരു പുസ്തകം വായിച്ചതുകൊണ്ടോ ഒരു പ്രഭാഷണം കേട്ടതുകൊണ്ടോ സാധ്യമല്ല.

അത് ദിവസേനയുള്ള ചെറിയ തീരുമാനങ്ങളുടെ ഫലമാണ്.

നമ്മുടെ ശരീരത്തെ എങ്ങനെ പരിപാലിക്കുന്നു, ഉറക്കത്തെ എങ്ങനെ കാണുന്നു, ശ്രദ്ധ എവിടെയാണ് ചെലവഴിക്കുന്നത്, ബുദ്ധിമുട്ടുകൾ വന്നപ്പോൾ എങ്ങനെ പ്രതികരിക്കുന്നു, പരാജയത്തെ എങ്ങനെ വ്യാഖ്യാനിക്കുന്നു, പഠിച്ച കാര്യങ്ങൾ എങ്ങനെ പ്രയോഗിക്കുന്നു എന്നിവ ചേർന്നാണ് നമ്മുടെ മാനസിക കരുത്ത് രൂപപ്പെടുന്നത്.

അവസാനം ചോദിക്കേണ്ട ചോദ്യം “എനിക്ക് എങ്ങനെ ഒരിക്കലും തളരാതിരിക്കാം?” എന്നതല്ല. പകരം, “തളർന്നാലും വീണ്ടും എഴുന്നേറ്റ് ശരിയായ നടപടി സ്വീകരിക്കാൻ കഴിയുന്ന ഒരാളായി എങ്ങനെ മാറാം?”എന്നതാണ്. അതാണ് യഥാർത്ഥ മാനസിക ശക്തിയുടെ തുടക്കം.